مقصود از شهادت سوم ، شهادت بر ولایت امیر مؤمنان على بن ابى طالب علیه السلام (پس از شهادت بر یگانگى خداوند و رسالت پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله ) در اذان و اقامه است . در احادیثى كه از اهل بیت علیهم السلام در تبیین بندهاى اذان به ما رسیده است ، شهادت سوم وجود ندارد . از این رو ، شیخ المحدّثین ، صدوق (م 381 ق) پس از اشاره به روایت ابو بكر حضرمى و كلیب اسدى 1 در كتاب من لایحضره الفقیه
در تبیین بندهاى اذان مى گوید : مصنّف این كتاب مى گوید : اذان صحیح ، همین است . نه چیزى به آن افزوده و نه چیزى از آن كاسته مى شود ؛ امّا مفوّضه 2 ـ كه خدایشان لعنت كناد ـ اخبارى ساخته اند و به موجب آنها دو بار جمله «محمّد و آل محمّد خیر البریّة» را به اذان افزوده اند. نیز در پاره اى از روایاتشان آورده اند كه پس از «أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه»، دو بار باید گفت: «أشهد أنّ علیّا ولىّ اللّه.»
بعضى از آنان هم به جاى آن ، این جمله را روایت كرده اند: «أشهد أنّ علیّا أمیر المؤمنین حقّا» كه دو بار باید گفته شود . البتّه شكّى نیست كه على[ علیه السلام] ، ولىّ خداست و او امیر المؤمنینِ واقعى است و محمّد و خاندان او ـ صلوات اللّه علیهم ـ بهترین انسان هایند ؛ امّا هیچ یك از اینها در اصل ، جزء اذان نیست . و من ، این روایاتِ ساختگى را بدان سبب آوردم تا به وسیله این افزوده هاى ساختگى ، افراد متّهم به تفویض ـ كه خودشان را میان ما جا زده اند ـ شناخته شوند . 3
همچنین شیخ الطائفه محمّد بن حسن طوسى (م 460ق) در النهایة مى گوید :
و امّا جمله هاى : أشهد أنّ علیّا ولىّ اللّه و آل محمّد خیر البریّة ـ كه در اخبار شاذ روایت شده اند ـ در اذان به آنها عمل نمى شود ، و هر كس به آنها عمل كند (آنها را در اذان بگوید) ، خطاكار است . 4 او در كتاب المبسوط مى گوید : جمله هاى :أشهد أنّ علیّا أمیر المؤمنین ، و آل محمّد خیر البریّة ـ كه در روایات شاذ آمده اند ـ در اذان به آنها عمل نمى شود ، و اگر انسان آنها را به كار برد ، گناه نكرده است ،
هر چند نه موجب فضیلت اذان و نه موجب كامل شدن بندهاى اذان مى گردد . 5سایر فقهاى بزرگ شیعه نیز ، چه فقیهان پیش از شیخ طوسى و چه پس از او (مانند : شیخ مفید در المقنعة ، 6 سیّد مرتضى در الرسائل ، 7 حلبى در الكافى ، 8 سَلاّر در المراسم ، 9 محقّق حلّى در المعتبر ، 10 علاّمه حلّى در المنتهى) 11تا مقدّس اردبیلى (م 993ق) در شرح خود بر الإرشاد ، هیچ یك ، این شهادت را در میان بندهاى اذان ، ذكر نكرده اند . به سخن دیگر ، مى توان گفت كه جزء اذان نبودن شهادت سوم ، تا قرن دهم در میان فقهاى بزرگ شیعه مورد اتّفاق بوده است . البتّه از قرن یازدهم ، با ظهور مسلك اخبارى گرى ، نظریّه فقهاى گذشته مورد خدشه قرار گرفت و ظاهرا نخستین كسى كه رأى شیخ صدوق را درباره شهادت سوم زیر سؤال برد ، ملاّ محمّدتقى مجلسى معروف به مجلسىِ اوّل (م 1070ق)است.
وى در كتاب روضة المتّقین در ذیل كلام صدوق مى گوید : با در نظر گرفتن فراوانىِ اخبارى كه درباره افزایش و كاهش [ بندهاى اذان ]وارد شده و ما تنها بعضى از آنها را آوردیم ، یقین كردن به این كه این اخبار ، ساختگى هستند ، مشكل است . ظاهرا اخبار مربوط به افزوده شدن این جملات ، هم در اصول (كتاب هاى «اصل») وجود دارند و هم صحیح اند، چنان كه از كار محقّق و علاّمه و شهید ـ رحمهم اللّه ـ چنین پیداست ؛ زیرا این اخبار را شاذ دانسته اند و حدیث شاذ ، حدیثى است كه صحیح ، امّا غیر مشهور است ، با آن كه قائلان به صحّت این اخبار نیز اندك اند ـ چنان كه دانستى ـ . پس به صرف این كه مفوّضه یا عامّه (اهل سنّت) به چیزى عمل كنند ، نمى توان به عدم آن یا ساختگى بودنش قطع پیدا كرد ، مگر آن كه از ائمّه ـ صلوات اللّه علیهم ـ روایتى دالّ بر این امر رسیده باشد ، كه در این مورد نرسیده است .
به علاوه ، شیعه در گذشته و حال ، به آن (ذكر شهادت سوم در اذان) عمل كرده است . ظاهر روایات نیز بیانگر آن است كه هر گاه كسى به آن عمل كند ، گنهكار نیست ، مگر در صورت یقین به شرعى بودنش ، كه در این صورت خطاكار است . بهتر ، آن است كه آن (شهادت سوم) را جزء ایمان بداند ، نه جزء اذان . 12
وى در كتاب حدیقة المتّقین در مورد شهادت سوم مى گوید : جمعى از اصحاب ، نقل كرده اند كه در اخبار شاذ ، آمده است كه آن ، جزء اذان است و اگر كسى این دو بند را به این عنوان بگوید كه اگر از شارعْ متلقّى است ، فبها ، و اگر تیمّنا وتبرّكا باشد ، بهتر است . 13
نیز در شرح فارسى بر كتاب من لایحضره الفقیه مى نویسد : ... مصطلح ارباب حدیث ، آن است كه خبر صحیحِ مخالف با مشهور را شاذ مى گویند و در زمان محقّق و علاّمه كتب حدیث ما بسیار بوده است .
بنا بر این ، یقین كردن به ساختگى بودن این اخبار ، مشكل است ... . پس اگر كسى این كلمات را بگوید ، چنانچه مطلوب شارع باشد ـ ولو به عنوان تیمّن و تبرّك ـ فبها و اشكالى ندارد ، هر چند اگر نگویند ، بهتر است ... . 14
بنا بر این ، مجلسىِ اوّل، هر چند سخن شیخ صدوق و همه فقهایى را كه اخبار دالّ بر جزء اذان بودنِ شهادت سوم را مخدوش دانسته اند، رد كرده است ، ولى خود قائل به جزء بودنِ آن براى اذان نیست .
البتّه فرزند او ، علاّمه محمّدباقر مجلسى ، قدم را بالاتر گذاشته و بعید نمى داند كه شهادت سوم ، از اجزاى مستحبّ اذان باشد : بعید نیست كه شهادت سوم (شهادت به ولایت) از اجزاى مستحبّ اذان باشد ؛ چرا كه شیخ ، علاّمه ، شهید و دیگران به وارد شدن اخبار [از سوى ائمّه علیهم السلام] در این باره ، گواهى داده اند . 15
سیّد نعمة اللّه جزایرى در الأنوار النعمانیّة 16 و شیخ یوسف بحرانى در الحدائق الناضرة 17 نیز ـ كه هر دو ، مشى اخبارى گرى دارند ـ نظر علاّمه مجلسى را تأیید كرده اند، هر چند در همان دوران ، برخى از فقیهان غیر اخبارى (مانند : محقّق سبزوارى 18 و سبط شهید ثانى 19 ) همان نظر فقیهان متقدّم را داشته اند .
با ظهور فقیه و محقّق بزرگوار ، وحید بهبهانى (م 1205ق) ، مسلك اخبارى گرى افول كرد ؛ امّا وى ضمن تصریح به جزء نبودن شهادت سوم در اذان و بدعت دانستن و حرمتِ گفتن آن به قصد جزئیت ،
با تمسّك به قاعده «تسامح در ادلّه سُنَن» و خبر موجود در الاحتجاج طبرسى 20 و نیز قیاس به فرستادن صلوات پس از نام گرامى پیامبر خدا ،
گفتن آن را به قصد مطلق قربت و نه به قصد جزئیت براى اذان ، مخل به اذان نمى داند ؛ بلكه آن را مندوب مى شمارد . سایر فقها تا دوره معاصر نیز همین نظر را تأیید كرده اند . 21
خلاصه كلام ، این كه : فقهاى بزرگ شیعه ، چه قدما و چه متأخّرانشان ،
هیچ یك ، شهادت سوم را جزء اذان نمى دانند ؛ امّا بسیارى از آنها معتقدند كه گفتن آن بعد از شهادت بر رسالت خاتم انبیاء بدون قصد جزئیت ، اشكالى ندارد ؛ بلكه به قصد مطلق ذكر ، مطلوب است .22
منبع : موسسه فرهنگی اطلاع رسانی تبیان نویسنده : شکوری_گروه دین و اندیشه تبیان
برای دانلود نوای دلنشین اذان با صدای گرم سلیم موذن زاده اردبیلی (5:38)
اینجا کلیک کنید (حجم 998 کیلو بایت )
برای شنیدن نوای دلنشین اذان به صورت آنلاین اینجا کلیک کنید .
فهرست پاورقی
1) . ر . ك : ص 38 ح 23 .
2) . مفوّضه فرقه اى از غالیان بودند كه اعتقاد داشتند خداوند ، محمّد صلى الله علیه و آله را آفرید و آفرینش دنیا را به او وا گذاشت . از این رو، پیامبر صلى الله علیه و آله نیز آفریدگار است و به قولى ، معتقد بودند كه پیامبر صلى الله علیه و آله هم كار آفرینش دنیا را به على علیه السلاموا گذاشت ر . ك : معجم مصطلحات الحدیث : ص 169 (المفوّضه) .
3) . كتاب من لایحضره الفقیه : ج 1 ص 188ـ189 .
4) . النهایة : ص 69 .
5) . المبسوط : ج 1 ص 99 .
6) . المقنعة : ص 100 .
7) . رسائل الشریف المرتضى : ج 3 ص 30 .
8) . الكافى ، حلبى : ص 120 .
9) . المراسم العلویّة : ص 67 .
10) . المعتبر : ج 2 ص 124 .
11) . منتهى المطلب : ج 4 ص 377 .
12). روضة المتّقین : ج 2 ص 245 .
13) . حدیقة المتّقین (مخطوط) : ص 17 .
14) . لوامع صاحبقرانى : ج 1 ص 182 .
15) . بحار الأنوار : ج 84 ص 111 .
16) . الأنوار النعمانیّة : ج 1 ص 169 .
17) . الحدائق الناضرة : ج 7 ص 403 .
18) . ذخیرة المعاد : ج 2 ص 254 .
19) . الزهران الزویة فى الروضة البهیّة (مخطوط) .
20) . قاسم بن معاویه روایت كرد كه : به امام صادق علیه السلام گفتم : اینها در حدیث معراج روایت مى كنند كه چون پیامبر خدا به معراج برده شد ، بر عرش دید ... و چون خداوند عز و جل ماه را آفرید ، بر آن نوشت : «لا إله إلاّ اللّه ، محمّد رسول اللّه ، علىّ أمیر المؤمنین» و اینها همان لكّه هاى سیاهى هستند كه شما در ماه مى بینید . پس هر گاه یكى از شما مى گوید : «لا إله إلاّ اللّه ، محمّد رسول اللّه » ، باید بگوید : «علىٌّ امیر المؤمنین» (الاحتجاج : ج 1 ص 365 ح 62) .
21) . ر . ك : كلمات الأعلام حول جواز الشهادة ... : ص384ـ417 .
22)فرهنگ نامه اذان، مسعودی، عبدالهادی؛ شیخی، حمیدرضا
جهت درج این مطلب در وب سایت خود,
متن زیر را کپی و در مطالب سایت خود وارد نمایید.
پیش نمایش :
مقصود از شهادت سوم ، شهادت بر ولایت امیر مؤمنان على بن ابى طالب علیه السلام (پس از شهادت بر یگانگى...
© 2012 - پایگاه فرهنگی مذهبی بنیان
- با سلام کتاب امام علي(ع) و مديريت اسلامي توسط پایگاه تخصصی غدیرستان تولید و نرم افزار موبایل و متن د... ادامه نظر ...
- نشون داده نمیشه ادامه نظر ...
- بسیار مفید بود ادامه نظر ...
- با سلام شبكه در سيستم اينجانب غير فعال مي باشد لطفا در صورت امكان مشكل را رفع بفرمائيد. ادامه نظر ...
- با عرض سلام من از طریق اینترنت برنامه شما را دنبال میکنم بعضی وقتها برنامه پخش نمی شود یا یک قسمت را... ادامه نظر ...
- برو ببین نظر آقای وحید در مورد قمه زنی چیست ضمنا این کار کار عشق است ربطی به فقه ندارد داد فتوا عاشق... ادامه نظر ...
براي حمايت از مردم مظلوم فلسطين تصوير زير را در وبلاگ و وبسايت هاي خود قرار دهيد .
