ابتدا قبل از پاسخ تفصیلی به اين سوال توجه به یک نکته لازم است و آن اینکه به فرمایش خود حضرت اگر آن حضرت به مقابله با خلفای غاصب و طرفدارانشان به پا می خواست  اصلا چیزی از اسلام باقی نمی ماند که حالا یک میلیاردش به راه باطل رفته یا نرفته باشند. آنچه برای حضرت مهم بود بقای اصل اسلام نو پایی بود که هر لحظه امکان نابود  نشدنش می رفت. آنحضرت در اینباره فرمود: «به خدا قسم، اگر خطر نابودى دين و بازگشت كفر و پراكندگى مسلمانان در ميان نبود، اين گونه صبر نمى‏كردم». (بحارالانوار،  مجلسى، ج‏32، ص‏61)

سكوت امام على(ع) فريادى رسا بر مظلوميت آن حضرت در طول تاريخ است. سكوت حضرت، زمينه سوء استفاده دشمنان را خشكاند؛ چنان كه ابوسفيان حاضر شده بود با امام على(ع) بيعت و عليه خلفا اقدام كند؛ اما امام على(ع) با آگاهى و دورانديشى دست رد برسينه آن بدخواهِ مسلمانان زد. اگر براي امام علي ـ عليه السّلام ـ نفس حكومت مهّم بود (نه حفظ اسلام) مي‌توانست در همان اوّل به طريقي آن را به چنگ آورد و پيشنهاد ابوسفيان را كه پس از سقيفه حاضر به بيعت با آن حضرت، و بسيج نيرو براي قيام بود، قبول كند ولي امام علي ـ عليه السّلام ـ وضعيت را براي اين امر مناسب نديد و اصل اسلام و جامعه اسلامي براي او از هر چيزي با ارزش‌تر بود و در نامه‌اي كه قبل از جنگ صفين به معاويه مي‌نگارد بعد از بيان درخواست ابوسفيان و امتناع خود مي‌گويد: «... و تو خود داني كه پدرت چنين گفت و چنين خواست، و اين من بودم كه امتناع كردم؛ زيرا مردم به روزگار كفر نزديك بودند و من از ايجاد تفرقه بين مسلمانان بيم داشتم و ...»( پيكار صفين، نصربن مزاحم، ترجمه اتابكي، ص 129.)
حال شاید این سوال پیش بیاید که مگر چه خطر یا خطراتی اسلام را تهدید می کرد؟ در اين جا به چند نمونه از خطرهاى جدى كه در آن دوران اسلام و مسلمانان را تهديد مى‏كرد، اشاره مى‏كنيم:
1. خطر مرتدين‏

زنى به خدمت پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و آله آمد و در حضور جمع ايستاد و گفت :
يا رسول اللّه ! مرا به همسرى خود بپذير.
رسول اكرم صلى اللّه عليه و آله در مقابل تقاضاى زن سكوت كرد، چيزى نگفت ، زن سر جاى خود نشست . مردى از اصحاب بپاخاست و گفت :
يا رسول اللّه ! اگر شما مايل نيستيد من حاضرم .
پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و آله سوال كرد: مهر چى ؟
- هيچى ندارم .
- اينطور كه نمى شود، برو به خانه ات شايد چيزى پيدا كنى و به عنوان مهريه اين زن بدهى .
مرد به خانه اش رفت و برگشت و گفت : در خانه ام چيزى پيدا نكردم .

ابن عباس در دوران خلافت على (ع ) بر آن حضرت وارد شد، در حالى كه با دست خودش كفش كهنه خويش را پينه مى زد،

از ابن عباس پرسيد: قيمت اين كفش چقدر است ؟
ابن عباس گفت : هيچ !
امام فرمود: ارزش همين كفش كهنه در نظر من از حكومت و امارت بر شما بيشتر است مگر آنكه بوسيله آن عدالتى را اجرا كنم حقى را به ذى حقى برسانم ، يا باطلى را از ميان بردارم .

موضوعی درباره امام غايب(عليه السلام) از ما مى پرسند اين است كه وجود امامى كه از نظرها پنهان است چه فايده اى مى تواند در بر داشته باشد؟ و آيا وجود و عدم او در اين حال تفاوتى دارد؟(1)

ولى ما نمى دانيم كسانى كه چنين ايرادى را مى گيرند معتقد هستند تمام اسرار جهان آفرينش و همچنين تمام فلسفه هاى قوانين آسمانى را دريافته اند و هيچ نقطه مبهمى براى آنها در عالم «تكوين» و «تشريع» باقى نمانده است؟